» Geestelijke groei en de kerk
Foto -> GEESTELIJKE GROEI EN DE KERK ->

De woorden geestelijke groei en geestelijk leiderschap worden onder veel gebruikt.
Het is heel goed en nodig om samen na te denken over wat groeien in je geloof en de kerk met elkaar te maken hebben. Om er naar te kijken of het leven van een kind van God altijd met groei in geloof gepaard gaat. Om een goed antwoord op deze belangrijke vragen te krijgen is het nodig om er naar te kijken wat geestelijke groei is en wat de kerk is. Dan kunnen we antwoord geven op de vraag wat deze twee met elkaar te maken hebben en hoe dat volgens Gods Woord in ons leven hoort te functioneren.

-> Geestelijke groei nodig?->

De woorden “geestelijke groei of geloofsgroei” worden onder ons nu veel meer gebruikt als zeg maar 20 jaar geleden. Dat wil niet zeggen dat er vroeger geen aandacht voor het groeien in het leven met de HERE was. Soms reageren vooral ouderen negatief op de woorden die ik hierboven noemde. Het zijn niet alleen ouderen die in het woord geloofsgroei iets beklemmends ervaren. Sommigen ervaren de vraag of jij het afgelopen jaar in je geloof gegroeid bent als een last die op hen drukt. Zij voelen het zo dat deze vraag veronderstelt dat als je niet in jouw geloof gegroeid bent je eigenlijk geen gelovige meer bent. Je moet elke dag groeien in je geloof en je daarvan bewust zijn want anders is het helemaal mis met je. Zij zien bij henzelf en ook bij anderen niet alleen geloofsgroei. Zij zien van tijd een grote worsteling, ook een terugslag in hun vertrouwen en in hun leven met de HERE.
Hoe moeten we nu tegen deze dingen aankijken? Het eerste wat hierbij belangrijk is om te zien dat groeien in geloof, groeien in de gemeenschap met Christus door de Geest volledig vanuit het Evangelie zelf naar ons toekomt en wij dit ook in onze Belijdenis belijden. Ik wil als voorbeeld daarvan nu eerst naar Efeze 4 gaan. Het gaat in dit hoofdstuk er o.a. om dat de ambtsdragers de taak hebben om de gemeente toe te rusten. Die toerusting vooral door de ambtsdragers is nodig “totdat wij allen de eenheid van het geloof en van de volle kennis van de Zoon van God bereikt hebben, de mannelijke rijpheid, de maat van de wasdom van de volheid van Christus.” Vs 13.
Wanneer zal die volle kennis er zijn? Als Christus terugkomt en de gelovigen met hun eigen ogen de Heiland en hun God mogen zien. Van die tijd lezen we in Hab 2:14: “Want de aarde zal vol worden van de kennis van de heerlijkheid van de HERE, gelijk de wateren de bodem van de zee bedekken.”
In de tijd tot Christus terugkeer is het heel belangrijk dat wij steeds weer willen groeien in ons kennen en leven met de HERE. Dat we toenemen in kennis en liefde voor Hem en daarom er een al inniger gemeenschap met Christus groeit. Die groei is dan een groei in het kennen van Christus en van daaruit een groeien in liefde en vertrouwen op Hem. Wij lezen dit in Ef 4:14,15:
“Dan zijn wij niet meer onmondig, op en neer, heen en weer geslingerd onder invloed van allerlei wind van leer, door het valse spel van mensen, in hun sluwheid, die tot dwaling verleidt, maar dan groeien wij, ons aan de waarheid houdende, in liefde in elk opzicht naar hem toe, die het hoofd is, Christus.”
Het is heel belangrijk dat wij in de gemeenschap met Christus willen groeien. Dat wij de HERE al hoe meer willen kennen. Dat wij al hoe meer willen ontdekken wie Hij is en wat Zijn wil is. Hij is zo groot en de rijkdom van wat Hij van Zichzelf in Zijn Woord laten zien heeft is, zo groot dat wij tijdens ons hele leven nooit uitgegroeid raken. Vanuit Zijn eigen Woord mogen we de Here God dan ook zien in de schepping, in het bewaren en onderhouden van Zijn schepping en ook in de regering van de geschiedenis. Kijk naar het begin van art 2 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. We zien in Ef 4 ook heel duidelijk dat we de vermeerdering van de kennis van de HERE niet tegenover de liefde en het vertrouwen op Hem mogen stellen. Kennis en vertrouwen, meer kennis en meer vertrouwen, ware kennis en werkelijk vertrouwen horen bij elkaar en mogen in het leven van een gelovige niet van elkaar losgemaakt te worden. De HERE heeft in Zijn Woord zoveel van Hemzelf, van Zijn daden, van Zijn wil verteld dat wij ons leven lang nog leerlingen blijven die nooit kunnen zeggen: “Nu weet ik alles”. Altijd is er ruimte voor groei in de kennis en het leven met Christus.
Wij lezen van deze groei in geloof ook in onze Belijdenis en in de formulieren die we bij verschillende gebeurtenissen in de kerk gebruiken. Ik geef daarvan nu twee voorbeelden.
1. Het leven van een gelovige is een leven van bekering. Het je steeds weer afkeren van de zonden in je leven en je steeds weer wijden aan de HERE. Dat we daarin op groei gericht zijn, belijden we o.a. in vraag en antwoord 89 van de Heidelbergse Catechismus: “Wat is het afsterven van de oude mens? Oprechte droefheid, dat wij God door onze zonden vertoornd hebben. En ook dat wij deze zonden hoe langer hoe meer haten en ontvluchten.”
2. Wij lezen over het groeien in het leven met de HERE ook in het Avondmaalformulier. Ik wijs op hier op twee gedeelten. Het eerste komt uit het gebed voor de viering van het Avondmaal en het tweede uit het gebed daarna.
“Wij bidden U, of U door uw Heilige Geest in onze harten wilt bewerken, dat wij om met oprecht vertrouwen aan uw Zoon Jezus Christus hoe langer hoe meer overgeven.”
“Wij bidden U, trouwe God en Vader, dat door de werking van uw Heilige Geest de vruchten van deze avondmaalsviering mag zijn, dat wij dagelijks toenemen in het ware geloof en de gemeenschap met Christus.”
Wat moet onze conclusie nu zijn? Geestelijke groei, geloofsgroei is iets dat in het leven van elke gelovigen een plaats behoort te hebben. Wij moet steeds weer op het groeien in liefde en kennis en leven met de HERE gericht zijn. Geloofsgroei of geestelijke groei moeten in de kerk van Christus steeds weer aandacht krijgen. Daarop behoort ook het toerustingwerk van de ambtsdragers ook steeds weer op gericht te zijn. Kijk Ef 4:12.

-> Groeien we dan altijd?->

Toch kun je je voorstellen dat broeders en zusters zich soms bedreigd voelen door een bepaalde manier waarop over geestelijke groei gepraat en geschreven word. Het gaat mij nu niet om iemand die in zonde leeft en daarmee niet wil breken. Niet om iemand die zijn eigen zondige verlangens wil volgen. Nee, het gaat om nu om iemand die werkelijk dicht bij de Here wil leven. Hij of zij wil werkelijk in liefde voor God leven. Toch zie je bij jezelf niet alleen maar groei. Je ziet ook nederlagen. Er zijn perioden in je leven dat je ziet en voelt dat je vertrouwen op de HERE minder geworden is. Je ziet bij jezelf op een bepaald moment op zekere punten in je leven een verslapping. Bepaalde zondige verlangens komen weer met grotere kracht op je af. Je hebt een duidelijke nederlaag geleden door tot een zonde te komen waarmee je een tijd geleden gebroken had. Betekenen deze dingen dat je eigenlijk niet geloofd omdat je de laatste tijd niet in geloof gegroeid bent maar er een achteruitgang in je leven is? Soms lijkt het zo als je mensen over geloofsgroei hoort praten. Dan leggen we onszelf en anderen een juk op dat de HERE zelf ons niet oplegt. Dan zijn we bezig met een vorm van wetticisme en perfectionisme dat aan de HERE vreemd is.
Het is juist zo dat de HERE de gelovigen als hun Vader opzoekt om hen ook als er achteruitgang en verslapping is weer te laten opstaan. Niemand van ons is zo sterk dat er in zijn leven altijd alleen maar geloofsgroei is. Wij worden geroepen om in het leven met de HERE toe te nemen maar juist omdat er ook van tijd tot tijd verslapping en terugval is, hebben we steeds weer nodig dat de Heilige Geest om weer omhoog helpt. Daarom hebben we ook steeds weer het gebed nodig. Juist daarom hebben we elke dag nodig om te bidden: “Onze Vader die in de hemelen is ….. En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.” Dat betekent o.a: “Wij zijn van onszelf zo zwak, dat wij zelfs geen ogenblik kunnen standhouden, en bovendien houden onze doodvijanden – de duivel, de wereld en ons eigen vlees – niet op ons aan te vechten.” Heidelbergse Catechismus antwoord 127.
De Here Jezus heeft aan ons Doop en Avondmaal onder andere gegeven omdat er bij ons vaak weer zwakheid en terugval is. Om ons dan juist weer te laten opstaan en weer moed te geven om op de weg van Christus weer verder te gaan. Wij belijden dat o.a. in art 33 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: “Wij geloven dat onze goede God, omdat Hij met ons onverstand en de zwakheid van ons geloof rekening houdt, voor ons de sacramenten ingesteld.”
Het is dus belangrijk dat we als het om geestelijke groei gaat we altijd met twee woorden praten. Het is onmisbaar dat wij als kinderen van God op geloofsgroei gericht zijn. Dat mag nooit vergeten worden. Toch is het leven van een christen in de praktijk niet een steeds opgaande lijn. De HERE is zo’n liefdevolle Vader dat als wij in zonde vallen, als er een terugval is ons weer wil oprichten. Hij wil ons dan weer met liefde en vergeving laten toenemen in geloof. Daarvoor geeft Hij Zijn Woord, de verkondiging daarvan en ook doop en avondmaal.

-> Geen geestelijke hoogmoed->

Er is altijd het gevaar van geestelijke hoogmoed in ons leven. Dat wij denken dat wij betere gelovigen als anderen zijn. Je denkt dat jij zoveel in geloof gegroeid bent dat je op veel anderen in de gemeente begint neer te kijken. Zij zijn maar zwak, je vraagt je af of dat nog wel echt gelovigen zijn. We zien deze houding bij de Farizeeën. Zij waren de mensen in de Joodse samenleving die uiterlijk in het leven volgens Gods wil voorop liepen. Als je naar hen luisterde en zag wat zij deden waren zij heel erg gelovig. Deze mensen keken dan ook op het gewone volk in de kerk neer. Zo praten de Farizeeën vol zelfverheffing zo over het volk: “Maar de schare, die de wet niet kent, vervloekt zijn zij.” Joh 7:49. Denk hierbij ook aan de gelijkenis van de tollenaar en de Farizeeër. Kijk Luc 18: 9-14.
Deze geestelijke hoogmoed komt er als wij beginnen te denken dat wij het zijn die onszelf in het geloof laten groeien. Als we beginnen te denken dat we zo gegroeid zijn dat er bij ons geen terugval meer kan komen. Wij zullen moeten leren om ook voor de geestelijke groei van de HERE alleen afhankelijk te willen zijn. Wij zullen moeten leren nooit te denken dat wij niet kunnen terugvallen. Als wij op onze eigen geloofsgroei beginnen te bouwen, is het te hopen dat de Heilige Geest die zelfverzekerdheid onder ons leven finaal stukbreekt.

-> Geestelijke groei en de groei van de gemeente->

Als we groeien in geloof is dat het werk van de Heilige Geest. Geestelijke groei kan er niet zijn zonder het werk van de Geest. Dan zien we de Geest in ons leven en in het leven van de gemeente werken. Wij zien de Heilige Geest op deze heerlijke manier werken in de gemeente van Jeruzalem na Pinksteren. We zien dat de geestelijke groei daar ook met het groeien van de gemeente in aantal gaat. Wij lezen hoe steeds meer mensen aan de gemeente daar toegevoegd worden. Kijk Hand 2:41,47; 5:14; 11:24. We zien hoe het Woord, het evangelie dan op al meer mensen beslag legt. Zelfs zo dat we in hand 6:7 lezen: “”En het woord Gods wies en het getal van de discipelen nam zeer toe en een talrijke schare van priesters gaf gehoor aan het geloof.”
Betekent dit nu dat als wij als gemeente in geloof groeien de gemeente dus ook in aantal gaat groeien. Kun je de geestelijke groei van de gemeente meten aan de groei in aantal, aan het komen van mensen buiten de gemeente naar de gemeente? Is het zo dat een kleine gemeente die niet veel mensen van buiten trekt het bewijs van een ingezonken gemeente zonder geestelijke groei is? Soms beroepen mensen zich daarvoor op Hand 6:7 en andere gedeelten in Handelingen waar we lezen dat de gemeenten na Pinksteren groeiden. Deze manier van Schriftgebruik getuigt niet van geestelijke groei. Als je geestelijk groeit leer je ook met diepe eerbied en liefde het hele Woord van God lezen. Dan leer je zien dat je ook in een tijd kunt leven waarin een gemeente al nader aan Christus groeit maar de gemeente al kleiner word en bijna alleen afwijzing van buiten ontvangt. De Geest gaf na de Pinksterdag een heerlijke groei van Christus kerk. Toch zal dat niet altijd zo zijn. We lezen dat o.a. in 2 Timotheus 4:3-5 Zonder dat dit iets daarvan afdoet dat wij in liefde naar Christus toe willen blijven groeien en het evangelie blijven uitdragen. Groeien in geloof persoonlijk en als gemeente is groeien in liefde en kennis van de HERE. Volgende keer kijken we naar enkele elementen van die geestelijke groei.

-> Belangrijke elementen bij geestelijke groei->

Wij vinden bij de tekening van het leven van de gemeente van Christus in Jeruzalem na de Pinksterdag enkele belangrijke elementen die voor geestelijke groei heel belangrijk zijn. Dat betekent niet dat er geen andere elementen zijn maar voor deze artikelen geven nu aandacht aan de elementen die daar genoemd worden. Het gaat mij dan om Handelingen 2:42: “En zij bleven volharden bij het onderwijs van de apostelen en de gemeenschap, het breken van het brood en de gebeden.”
Om geestelijk gezond te zijn en te blijven is het nodig om steeds weer aan deze elementen in je leven aandacht te geven. Een van de dingen die dan opvalt is dat het hier om de gemeente gaat. Groei in ons persoonlijke geloofsleven staat niet los van de gemeente. Het mag daarvan ook niet los staan. Als we dat nu zo zeggen, komen we bij een heel belangrijk punt. Kun je door geestelijk te groeien uit de kerk groeien? Kan het zijn dat je zo ver de gemeente voor bent in je geestelijke groei dat je daardoor niet meer deel van de gemeente kunt zijn. Kan de tijd aanbreken dat je dan een gemeente gaat vormen met mensen die veel meer op jou niveau in geestelijke groei zitten?
Het antwoord op die vraag is namelijk ook beslissend voor de manier waarop je met geloofsgroei in de gemeente omgaat. Hoe je in je eigen leven en in de gemeente aandacht aan de elementen die belangrijk voor geloofsgroei geeft. Daarom nu eerst aandacht voor het samen groeien.

Groeien doe je samen->

Als wij over de kerk praten dan gaat het om de kerk van Christus. Het is heel belangrijk om daarop te letten. Dan gaat het niet om een groep mensen die op hetzelfde niveau van geestelijke groei zijn. Dan gaat het niet om een groep mensen die elkaar zouden uitzoeken om samen een gemeente te vormen. De kerk van Christus is de gemeenschap van de heiligen die Christus door Zijn Woord en Geest samenbrengt. Die kerk vormt een gemeenschap. Geen volmaakte gemeenschap maar juist een gemeenschap waar we elkaar nodig hebben. Waar de een meer volwassen in geloof is als de ander. Waar de een meer de zekerheid van het geloof in zijn leven ervaart als de ander. Waar mensen met verschillende geaardheden bij elkaar zijn. Waar je heel spontane mensen treft, waar je meer gesloten mensen tegen komt, waar je mensen met grote twijfels en strijd in hun geloofsleven spreekt, waar je mensen ontmoet voluit vanuit de blijdschap van het geloof leven. We zouden nog zoveel meer kunnen noemen. Toch is het Christus die deze mensen in de gemeente bij elkaar gebracht heeft. Om samen op de weg van Christus te gaan. Om elkaar daarbij te helpen en niet los te laten omdat we Christus niet willen loslaten.
Dat is ook wat we van de kerk concreet belijden. Van de gemeente waarin Christus ons een plaats gegeven heeft. Ik noem daarvan enkele voorbeelden:
• Het eerste voorbeeld is wat wij van de gemeenschap van de heiligen belijden. Die gemeenschap van de heiligen is verbonden met de belijdenis: “Ik geloof aan een heilige, algemene, christelijke kerk”. We mogen de gemeenschap van de heiligen nooit van Christus’ kerk losmaken. Ook niet van de gemeente waarin Hij ons geplaatst heeft. Van die gemeente belijden wij als gemeenschap van de heiligen:
“Ten eerste dat de gelovigen allen samen en ieder persoonlijk als leden gemeenschap hebben met de Here Christus en deel hebben aan al zijn schatten en gaven.
Ten tweede dat ieder verplicht is zijn gaven tot nut en heil van de andere leden gewillig en met vreugde te gebruiken.” Vr/ant 55 Heidelbergse Catechismus.
We zien hier duidelijk waarom het gaat. Het gaat er om dat we samen in verbondenheid aan Christus elkaar willen dienen. Elkaar ook willen helpen in het groeien in verbondenheid en vertrouwen op de HERE. Dan hebben we elkaar zo nodig! Dan heeft de kleine in geloof die broeder of zuster die al veel meer mocht groeien zo nodig. Dan kan het zijn dat jij vanuit de groei in liefde voor Christus een ander mocht helpen maar dat jij op een ander ogenblik die hulp van die ander nodig hebt. Geloofsgroei betekent namelijk niet dat jij niet meer kan vallen en weer opnieuw moet groeien. Luister maar naar wat de Geest in Gal 6:1 zegt: “Broeders, zelfs indien iemand op een overtreding betrapt wordt, helpt u, die geestelijk bent, hem terecht in een geest van zachtmoedigheid, ziende op uzelf; u mocht ook eens in verzoeking komen.”
Samen gemeenschap van de heiligen zijn, betekent ook dat ik moet leren – en dat is ook geestelijke groei! – met heel veel onvolkomenheden in de kerk moet leren leven. Met veel dat laat zien dat er nog zoveel zwakheid, zonde en kleingeloof onder de broeders en zusters is. Als ik eerlijk ben ook in mijn eigen hart. De Here Jezus maakt dit bijvoorbeeld duidelijk in Lukas 17. Wij lezen daar in de verzen 3,4: “Indien uw broeder zondigt, bestraf hem, en indien hij berouw heeft, vergeef hem. En zelfs indien hij zeven maal per dag tegen u zondigt en zeven maal tot u terugkomt en zegt: Ik heb berouw, zult u het hem vergeven.”
Let erop hoe Christus ons hier ook leert om vol geduld en ontferming met onze broeder te zijn die zondigt. Zelfs als zijn zonde jou heel direct raakt. Zelfs als hij zeven keer op dezelfde dag jou iets aandoet en hij vraagt vergeving mag ik de band met hem als broeder niet verbreken. Ook dan leert Christus liefde Gods kinderen om te vergeven en zo de band met hem te herstellen. Tot echte geestelijke groei behoort ook dit liefdevolle geduld, deze vergeving die volgens menselijke mogelijkheden onmogelijk is.
Samen groeien, krijgt ook prachtig vorm als we samen in de gemeente Avondmaal vieren. De kleinen en de meer volwassenen in het geloof. Samen gaan we dan aan tafel omdat we allemaal beseffen dat alleen Christus en het offer dat Hij gebracht heeft ons samenbindt. Wij belijden door ons aangaan aan het Avondmaal samen dat we het alleen van de genade van Christus verwachten. Dan belijden we samen dat we nog zo klein en onvolmaakt in ons geloof zijn: “Maar, geliefde broeders en zusters, dit wordt ons niet voorgehouden om de gelovigen, verslagen van hart als ze zijn, alle moed te ontnemen, alsof alleen zij die zonder enige zonde zijn, tot het avondmaal van de Here mogen komen. Want wij komen niet tot dit avondmaal om daarmee te kennen te geven, dat wij in onszelf volmaakt en rechtvaardig zijn. Integendeel, wij erkennen, nu wij ons leven buiten onszelf in Jezus Christus zoeken, dat wij midden in de dood liggen.
En zonder twijfel zijn er nog veel zonden en gebreken in ons hart en leven: wij hebben geen volkomen geloof; wij dienen God niet met zoveel ijver als wij verplicht zijn en wij hebben dagelijks met de zwakheid van ons geloof en de kwade begeerten van ons vlees te strijden.
Maar wij hebben door de genade van de Heilige Geest over deze zonden van harte berouw. Wij begeren tegen ons ongeloof te strijden en naar alle geboden van God te leven.”
Let erop hoe we bij de viering samen belijden dat we er zo weinig van gebakken hebben voor Gods ogen. Niemand van ons uitgezonderd. Hoe we dan samen weer beloven om vanuit de vergeving van de zonde in nieuwe kracht voor Gods ogen te willen leven. Daarbij hebben we elkaar nodig! Daarvoor heeft de HERE ons in de gemeente ook aan elkaar gegeven. Dan zijn we samen bezig met geestelijke groei. Dan nemen we niet eerder afscheid van elkaar als dat duidelijk is dat die ander niet naar Christus en Zijn Woord wil luisteren, die ander of misschien een hele gemeente zich niet wil bekeren. Wie geestelijk in de gemeente groeit heeft juist de verantwoordelijkheid in de gemeente gekregen om anderen te helpen met de geweldige liefde van Christus. Dan zien je ook als je geestelijk groeit de waarde van de belijdenis van de ware kerk.

-> De-ware-kerk-belijdenis->

Er word tegenwoordig vaak schamper over de belijdenis dat je als gemeente ware kerk bent gedaan. Dat is terecht als je je met die belijdenis boven anderen wil verheffen en zeggen: Moet je kijken hoe goed wij zijn. Toch is het onbestaanbaar dat we deze belijdenis zouden loslaten. Als jij niet meer van de gemeente waar jij deel van uitmaakt kunt en wilt zeggen dat die gemeente ware kerk van Christus is, is er iets goed verkeerd. Dan moet je ook kunnen aanwijzen dat dat niet zo is en de ware kerk van Christus ergens anders gaan zoeken. Dan moet duidelijk zijn dat het Woord van Christus niet meer in die gemeente verkondigd wordt en dat mensen tot doop en Avondmaal toegelaten worden die niet met Christus leven. Als je dat niet kunt aanwijzen, zegt Christus tegen jou: Dit is Mijn gemeente en Ik wil dat jij daar in de gemeenschap van de heiligen leeft. Met al de zwakheid die jij daar ook denkt te zien. Dan geldt heel duidelijk wat wij in art 28 NGB belijden: “Daarom handelen allen die zich van haar (de ware kerk in zijn concrete vergadering) die zich van haar afzonderen of zich niet bij haar voegen, in strijd met Gods bevel.”

-> Volharden bij het onderwijs van de apostelen->

Als we in geloof willen groeien zowel persoonlijk als als gemeente is het nodig dat we het onderwijs van de Geest ter harte nemen. Het onderwijs dat door de Bijbel tot ons komt. Dat is ook het onderwijs dat in Hand 2:42 het onderwijs van de apostelen genoemd wordt. Paulus brengt het beslissende belang daarvan later zo onder woorden: “Zo bent u dan geen vreemdelingen en bijwoners meer, maar medeburgers van de heiligen en huisgenoten van God, gebouwd op het fundament van de apostelen en profeten, terwijl Christus Jezus zelf de hoeksteen is.” Ef 2:19,20
Het is opmerkelijk dat in een tijd waarin er veel over geestelijke groei gesproken wordt weinig aandacht is voor werkelijke Bijbelstudie, voor het je intensief bezighouden met de leer van Christus. Dan wordt er gauw denigrerend over al die kennis gepraat. Het wordt al gauw veel meer op het vlak van de ervaring gezocht. Of op het vlak: “Kan ik er nu iets mee.” Of: “Kan ik het er nu wel mee eens zijn.” Het is heel belangrijk dat wij de Heilige Geest als onze leermeester erkennen. De leermeester die de Bijbel gebruikt. De Bijbel is Gods openbaring. Als jij God wilt kennen, als jij de Here Jezus echt wilt kennen moet jij in de eerste plek daar wezen waar de HERE Zichzelf bekend maakt. Waar Hij vertelt wie Hij is, wat Hij gedaan heeft en nog gaat doen. Dat is het heerlijke van het onderwijs van de apostelen, dat is het heerlijke van de Bijbel dat daarin de Geest zelf spreekt. Jij hoort als jij de Bijbel leest de persoonlijke stem van de Geest.
Geestelijke groei vraagt dan ook geloof, persoonlijke betrokkenheid bij de HERE. Liefde voor Christus. Om zo de Bijbel te lezen dat je zo graag al meer wil begrijpen wat de HERE in dat gedeelte van Zijn Woord zegt.
Daarom is de verkondiging van het Woord elke Zondag ook zo belangrijk voor geestelijke groei. Het is de Geest die door die verkondiging geloof werkt en ook groei en versterking van het geloof dat Hij gewerkt heeft, geeft. Wij vinden dit ook in onze eigen belijdenis terug. Twee voorbeelden daarvan zijn:
• Vraag en antwoord 65 van de Catechismus: “Nu alleen het geloof ons aan Christus en aan al zijn weldaden deel geeft, waar komt dit geloof vandaan?
Van de Heilige Geest, die het geloof in ons hart werkt door de verkondiging van het heilig evangelie en het versterkt door het gebruik van de sacramenten.”
• Dordtse Leerregels V,14: “Nu heeft het God behaagd zijn genadewerk in ons te beginnen door de prediking van het evangelie. Evenzo wil Hij het instandhouden, voortzetten en voltooien door het laten horen, lezen en overdenken van het evangelie, door aansporingen, dreigementen, beloften en ook door het gebruik van de sacramenten.”
Geestelijke groei en de kerk staan niet tegenover elkaar. Juist door het evangelie dat ik steeds weer in de kerk hoor verkondigen, mag ik groeien. Het is niet de eigen beleving die een christen laat groeien in zijn geloof maar het steeds weer in liefde intensief luisteren naar de stem van de Geest die door de Bijbel en de verkondiging van het Woord tot mij komt. De beleving, de ervaring van een mens kan geweldig wisselen. Als wij ons geloof, onze geestelijke groei op onze beleving en ervaring bouwen, bouwen we op zand. Hier zijn de woorden van de Here Jezus aan het einde van de Bergrede van grote betekenis.
Waarover spreekt de Here Jezus aan het einde van de Bergrede? Over het luisteren naar Zijn woorden. Over het het luisteren naar en het doen van de wil van Zijn Vader. Kijk Matt 7:21-23. In het gedeelte net daarvoor waarschuwt de Here Jezus tegen mensen die met een verkeerde leer komen! Kijk Matt 7:15-20. Het gaat erom dat wij Gods Woorden kennen en al beter en dieper leren kennen. Dat we daarop ons leven bouwen, ook als onze beleving heel karig of zelfs negatief voelt. Niet onze beleving houdt ons staande in ons leven. Alleen het bouwen op Gods eigen Woord ook als onze eigen ervaring daartegenover staat. Dan is het zo belangrijk dat Christus’ woorden onze verkeerde beleving en onze verkeerde gevoelens het zwijgen oplegt. Ons weer het juiste perspectief wijst. Ook dat is deel van geestelijke groei. Dan grijpen deze woorden van de Here Jezus heel diep in ons leven in:
“Een ieder nu, die deze mijn woorden hoort en ze doet, zal gelijken op een verstandig man, die zijn huis bouwde op de rots. En de regen viel neer en de stromen kwamen en de winden waaiden en stortten zich op dat huis, en het viel niet in, want het was op de rots gegrondvest.” Matt 7:24,25. Waarom valt het huis van de mens die door de Geest geleerd heeft om zijn leven op Christus en Zijn Woord te bouwen niet om? Omdat Christus de Rots is en Zijn Woord rotsvast staat. Dat is de waarheid die niet beweegt maar wel in beweging zet en mensen door de Geest verandert. Mijn eigen ervaring kan zo wisselen. Mijn eigen gevoelens blijven altijd onbetrouwbaar. Als ik daarop bouw, bouw ik op zand. Dan gebeurt het volgende:
“En een ieder die deze mijn woorden hoort en ze niet doet, zal gelijken op een dwaas man, die zijn huis bouwde op het zand. En de regen viel neer en de stromen kwamen en de winden waaiden en sloegen tegen dat huis, en het viel in, en zijn val was groot.” Matt 7:26,27.

-> De prediking van de leer: belangrijk!->

Het is voor de geestelijke groei juist belangrijk dat er steeds weer aandacht voor het geheel van de leer is zoals de Heilige Geest dat in Gods Woord naar voren brengt. Ieder mens, ook elke dominee heeft zijn eenzijdigheden en daarom is het belangrijk dat er iets is wat er voor zorgt dat steeds weer alle elementen van de leer van Gods eigen Woord aan ons verkondigd worden. Juist daarom is de eeuwenoude verkondiging van het evangelie vanuit de Catechismus een grote zegen voor de kerk van Christus. Het gaat erom dat steeds weer de “hele raad van God” aan ons verkondigd wordt. Kijk Hand 20:27.
Ik zou er wel voor willen pleiten dat we er ook over nadenken of het niet goed zou zijn om de prediking vanuit de Catechismus af te wisselen met de prediking vanuit de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels. Ik schrijf dit niet alleen als iets dat mij in theorie bezig houdt. Ik heb daarmee in Zuid-Afrika ervaring mogen opdoen. We zijn als gemeente in een serie van 42 preken de Dordtse Leerregels doorgegaan en hebben in de prediking ook de artikels van de Nederlandse Geloofsbelijdenis behandeld. Dat was heel verfrissend. Er kwamen toen toch delen van de hemelse leer naar voren die anders niet zoveel aandacht krijgen. Andere delen van Gods wijsheid krijgen dan aandacht en je leert de Nederlandse Geloofsbelijdenis en Dordtse Leerregels ook in hun verband kennen. Dat is heel waardevol voor echte geestelijke groei.
De Geest zorgt door de verkondiging van de leer voor een goede en evenwichtige geestelijke groei. Laten we daar samen naar uitkijken en trouw van gebruik maken door trouw de tweede kerkdienst te bezoeken. Ook voor onze geestelijke groei tot eer van God.

-> De gemeenschap->

De gemeente in Jerusalem bleef volharden bij de gemeenschap. Dat is een heel opvallende en kostbare zaak. Dat is ook iets dat heel belangrijk voor onze groei in het geloof is. Zowel samen als persoonlijk.
Gemeenschap betekent dat de leden van de gemeenschap delen. Dat ze niet voor zichzelf en op zichzelf leven. Ze zien als een echte gemeenschap, als een echte en hechte familie naar elkaar om. Waarom doen zij dat? Omdat ze aan Christus als hun God en Here verbonden zijn. Zij staan door de liefdesband van het geloof samen onder hun hoofd Jezus Christus.
Deze gemeenschap komt dan vooral uit in de manier waarop elke gemeente samen als kerk van Christus leeft. Wij willen elkaars familie zijn. Wij willen elkaar helpen, wij willen samen ook groeien in het leven met de HERE en in de kennis van Zijn heerlijke Woord.
Het een gemeenschap zijn uit zich dan ook juist in het elkaar kennen als gemeente en voor elkaar zorgen. We zien dat later in het boek Handelingen als het om de diakonale verzorging van een deel van de gemeente gaat. Als dat niet goed gaat en de apostelen dat niet meer kunnen doen, worden 7 diakens aangesteld om die zorg aan elkaar in de gemeente te kunnen bewijzen. Lees Handelingen 6:1-7.
Het is niet zo dat die zorg en liefde voor anderen zich alleen tot gemeente uitstrekt. Christus liefde is zo groot en krachtig dat het Zijn gemeente als gemeenschap in beweging zet om tekens van Zijn liefde ook buiten de gemeente uit te delen. De Heilige Geest roept ons daartoe op o.a. in Gal 6: “Laten wij dus, daar wij de gelegenheid hebben, doen wat goed is voor allen, maar inzonderheid voor onze geloofsgenoten.”
Dan leer je met je leven en met je geld en goed zo om te gaan dat je dat niet als jouw eigendom ziet. Jij bent met alles wat je gekregen hebt het eigendom van Jezus Christus. Jij bent de rentmeester van wat de Here jou gegeven heeft en wilt daarmee omgaan zoals Christus die de eigenaar is dat graag wil.
Dat betekent dat wie in geloof groeit er ook in groeit om niet voor zichzelf te leven. Om zo te leren leven dat je het ook al meer zo gaat voelen dat het goed is om niet je eigen belangen na te jagen maar te geven aan anderen. Om eerst in je leven het Koninkrijk van God te zoeken. Dan leert de Geest je wat we in Fil 2 lezen. Ik geef het weer vanuit de Nieuwe Bijbelvertaling: “Nu u door Christus zozeer bemoedigd wordt en liefdevol getroost, nu er onder u zo’n grote verbondenheid met de Geest is, zo veel ontferming en medelijden, maak mij dan volmaakt gelukkig door eensgezind te zijn, een in liefde, een in streven, een van geest. Handel niet uit geldingsdrang of eigenwaan, maar acht in alle bescheidenheid de ander belangrijker dan uzelf. Heb niet alleen uw eigen belangen voor ogen, maar ook die van de ander.” Vs 1-4.
Belangrijk is hier ook wat we in Rom 15:1-3 lezen: “Wij die sterk zijn, moeten de gevoeligheden van de zwakken verdragen en niet onszelf behagen. Ieder van ons trachtte zijn naaste te behagen, ten goede, tot opbouwing, want ook Christus heeft Zichzelf niet behaagd, maar gelijk geschreven staat: De smaadwoorden van hen, die U smaden, kwamen op Mij neer.”
Wij zien in dit laatste gedeelte heel duidelijk hoe wij in liefde en zorg voor de ander, vooral voor de broeders en zusters in de gemeente kunnen leven. Door met Christus verbonden te zijn! Door in gemeenschap met Hem te leven. Dan let je op Hem, dan vindt je juist in Hem de kracht om niet jouzelf te zoeken maar je naaste! Om juist vanuit Gods liefde die liefde in de gemeente en vanuit de gemeente naar buiten toe uit te delen. Het is Paulus die dat in de volgende verzen van Fil 2 zo duidelijk laat zien. Jezelf vernederen, jezelf niet meer zoeken omdat Christus voor jou en mij, voor al de gelovigen zichzelf volledig opgeofferd heeft. Op grond van Zijn offer in onze plaats lezen we dan in Fil 2:5-8: “Laat onder u de gezindheid heersen die Christus Jezus had. Hij die de gestalte van God had, hield zijn gelijkheid aan God niet vast, maar deed er afstand van. Hij nam de gestalte aan van een slaaf en werd gelijk aan een mens. En als mens verschenen, heeft hij zich vernederd en werd gehoorzaam tot in de dood – de dood aan het kruis.”
Zonder echte verbondenheid aan Christus verdwijnt de gemeenschap uit de gemeente en het zoeken van de ware gemeenschap als gemeente. Het gebeurt zo makkelijk dat wij onszelf op dit punt in de weg staan. Dat we onszelf in de weg zitten en daardoor niet in geestelijk opzicht groeien.
Dan stellen we onszelf voorop. Zeker in onze tijd waarin we heel erg op het individu, op onszelf gericht zijn, is het belangrijk er op te letten dat we door die gerichtheid onze echte groei in geloof vaak in de weg zitten. Als je namelijk sterk op jezelf gericht bent, ook wat je geloof betreft breek je de gemeenschap af en ook je eigen geloof. Dan wordt je namelijk heel gauw ontevreden. Ontevreden met wat de gemeente voor jou betekent, wat God voor jou betekent. Dan beginnen we niet meer met de vraag wat kan ik in dienst van de HERE, wat kan ik in dienst van Christus’ gemeente, wat kan ik in dienst van de naaste doen.
Ware gemeenschap begint erbij dat je het als een onverdiend wonder ervaart dat jij in de gemeenschap van God, in de liefde van Christus mag delen. Vanuit die gemeenschap zoek je dan juist de liefde en vrede in en voor de gemeente. Wil je juist in de gemeenschap van Christus gemeente leven. Dat is teken van echte geestelijke groei. Ook van echt christelijk leven in de gemeente. De Here Jezus brengt dat na de voetwassing zo onder woorden: “Een nieuw gebod geef Ik u, dat u elkaar liefhebt; gelijk u liefgehad heb, dat u ook elkaar liefhebt. Hieraan zullen alleen weten, dat u discipelen van mij bent, indien u liefde hebt onder elkaar.” Joh 13:34,35.

-> Het breken van het brood->

De Here Christus heeft Zijn Geest over Zijn kerk uitgestort. Het is de Geest die de gelovige juist aan Christus wil verbinden. Ons sterk maken in een leven dat aan Christus verbonden is. Die verbondenheid heeft niet als bedoeling dat je nog ergens ver weg met een touwtje aan Christus verbonden bent. Die verbondenheid heeft niet als bedoeling dat je jezelf afvraagt: Hoe ver kan ik met een leven volgens mijn eigen verlangens gaan om toch nog net bij Christus te horen. Hoe kan ik zoveel mogelijk met de wereld meedoen en toch nog net door Christus van Gods oordeel verlost worden.
De Geest is juist over de gemeente uitgestort om ons zo door Gods liefde mee te nemen dat we heel dicht bij de HERE willen leven. Steeds weer. Om steeds weer naar Christus getrokken te worden.
Daarvoor heeft de Here Jezus ook het breken van het brood gegeven. We moeten in Hand 2:42 bij het breken van het brood aan het avondmaal denken. Het is juist Lucas, die ook het boek Handelingen geschreven heeft, die de woorden van de Here Jezus aanhaalt dat het avondmaal tot Zijn gedachtenis gevierd moet worden. We lezen in Lucas 22:19 van het eerste Avondmaal: “En Hij nam een brood, sprak de dankzegging uit, brak het en gaf het hun, zeggende: Dit is mijn lichaam, dat voor u gegeven word; doet dit tot mijn gedachtenis.”
Dat het breken van het brood meerdere keren in het Nieuwe Testament juist op het Avondmaal wijst zien we ook in 1 Kor 10:16; 11:23,24. De gemeente in Jerusalem hield vol om het brood te breken. Zij waren daarin aan Christus gehoorzaam die gezegd had dat zij dat moesten doen tot Zijn gedachtenis. De Here Jezus heeft het Avondmaal gegeven om de gelovigen weer sterker te maken. Hij heeft het Avondmaal gegeven om ook daardoor in vertrouwen op de HERE te kunnen groeien.
De Here kent ons. Hij weet dat wij van onszelf zo zwak zijn. Zo gauw weer wegglijden, zo gauw weer kleingelovig zijn. Als het over doop en avondmaal gaat belijden we dat in art 33 van de NGB zo: “Wij geloven dat onze goede God, omdat Hij met ons onverstand en de zwakheid van ons geloof rekening houdt, voor ons de sacramenten heeft ingesteld. Zo wil Hij ons zijn beloften verzegelen en ons onderpanden van zijn goedgunstigheid en genade jegens ons in handen geven. Ook wil Hij zo ons geloof voeden en onderhouden.”
We zien hier dus dat juist het deel zijn en blijven van Christus kerk de weg is om in geloof te groeien. Zolang wij deel van een gemeente van Christus zijn, hebben we niet het recht om naar een andere te gaan. Christus wil ons juist in de gemeente o.a. door de viering van het Avondmaal in geloof laten groeien. Door daar op een zichtbare manier gemeenschap met de HERE te hebben. Door vanuit Christus werk voor ons in liefde voor elkaar toe te nemen. Door samen op Christus te letten en niet naar elkaar te kijken. Wij kijken vaak teveel naar elkaar alsof de een beter dan de ander is. Dat doorbreek je als je juist bij de viering van het Avondmaal ziet dat jij maar ook die ander over wie jij jouw twijfels hebt naar het Avondmaal gaat. Die ander belijdt dan samen met jou: ik wil van genade, ik wil van Gods liefde leven. Ik heb de vergeving zo nodig en wil in liefde voor de Here in mijn leven toenemen. Dan wil je ook met de ander die ondanks veel zwakheid in zijn of haar leven de Heiland weer zoekt in liefde leven. Elkaar helpen om te groeien in liefde voor de HERE en voor elkaar. Dan wil je samen groeien in een leven dat bouwt en beheerst wordt door Gods beloften.

-> Volhouden in gebed->

Het werk van de Geest in de gemeente is o.a. dat de gelovigen bidden. De Geest wordt in het Ou Testament ook de Geest van het gebed genoemd. Kijk Zach 12:10. De groei in het leven met de HERE is niet iets dat we zelf kunnen doen. Het is niet zo dat we ergens in onszelf daarvoor een bron kunnen aanboren.
Wij worden in de Bijbel door de HERE opgeroepen om in het geloof te groeien. Om ons daarvoor in te zetten. Om ons daarvoor op Christus en het leven met Hem te concentreren en ons niet te laten afleiden. Een van de elementen die daarvoor nodig is, is waakzaamheid. Dat we goed op onze hoede zijn. Dat we er echt op letten om op de Here gericht te zijn.
Bidden en waakzaam zijn hebben alles met elkaar te maken. Wie bidt, richt zich op de HERE. Weet zich voor zijn leven van God afhankelijk, ook voor het blijven leven in vrede met Hem.
De verbinding tussen gebed en waakzaam zijn, zien we o.a. in Kol 4:2,3: “Volhardt in het gebed, weest daarbij waakzaam en dankt en bidt tevens voor ons, dat God een deur voor ons woord opene, om te spreken van het geheimenis van Christus, ter wille waarvan ik ook gevangen zit.”
Geloofsgroei heeft ook alles te maken met het bidden voor elkaar. Het bidden voor de gemeente. Dat we samen in het leven met de HERE groeien. Dat we samen van Christus getuigen in ons leven en dat zo bij anderen de deur voor het leven met Christus open mag gaan. Om samen met hen in de kerk te leven.
Volhouden in het gebed betekent dat je nooit denkt dat jij op eigen kracht kan leven. Volhouden in het gebed houdt voor de gemeente in dat we nooit op onszelf gaan vertrouwen. Dat we nooit groot van onszelf denken. Volhouden in het gebed betekent dat we bidden om een hart dat steeds weer gevoelig voor Gods liefde is. Steeds weer uitziet naar de wijsheid van Christus en die wijsheid al meer wil leren.
Volhouden in het gebed is ook dat je bidt om open ogen en dat je daardoor ziet wat de HERE doet en daarvoor leert danken. Volhouden in gebed betekent ook dat je vraagt: HERE leer mij om mijn zwakke plekken te zien en daaraan in Uw kracht te werken. Om zo ook samen als gemeente bezig te zijn.
Gebed en groeien in geloof betekent ook dat je leert uitzien naar de dag dat de Here Jezus terugkomt. Dat je daarom bidt. Dat je dat ook weer samen doet met de gemeente die de gemeente van Christus is. Echte geloofsgroei laat jou niet uit de kerk groeien maar maakt je al meer tot de een mens die al meer aan deze belijdenis wil voldoen: “Ten tweede dat ieder verplicht is zijn gaven tot nut en heil van de andere leden gewillig en met vreugde te gebruiken.” Antw 54 HC.
Daarom bidt je dan steeds weer. Om in de kerk te leven. Om ook anderen tot groei in hun geloof te kunnen stimuleren.

JR Visser











[ terug... ]Omhoog


Maak vrienden

Verkondig!



  • -> Want indien ik het evangelie verkondig, heb ik geen stof tot roemen. Immers, ik ben ertoe genoodzaakt. Want wee mij, indien ik het evangelie niet verkondig! 1 Korinthe 9:16->

Zusterwebsite

  • Zie voor korte dagelijkse meditaties en artikelen in Nederlands en Afrikaans de zusterwebsite: www.evangelie-voor-elke-dag.nl

VERSCHENEN

  • 21 januari 2013 Verschenen verklaring over Bijbelboek Daniel. In alle boekwinkels te bestellen. De gegevens zijn de volgende: God is trouw tot in de verste toekomst. Toepasselijke verklaring van het boek Daniel Rob Visser ISBN 9789081171090 136 pagina´s Van Berkum Graphics Zwaag Prijs: 12,50

VERSCHENEN

  • LEVEN ZONDER GOD IS ZINLOOS 14 MEI 2011 is een verklaring van het bijbelboek Prediker onder deze titel verschenen. Net als de verklaring van Hooglied is het een combinatie van een degelijke verklaring die ook het concrete leven van vandaag ter sprake brengt. Om zo te zien hoe goed en nodig een leven met God ook in de 21e eeuw is. -> ISBN 978-90-811710-8-3 Te koop in de boekhandel. Ook te bestellen bij: Van Berkum Graphics BV, telefoon 0229 23 80 97 e-mail: info@drukkerijvanberkum.nl Prijs 12,50->

ZOJUIST VERSCHENEN



  • -> ZOJUIST VERSCHENEN 11 SEPTEMBER 2009-> Ds Rob Visser VERKLARING VAN HOOGLIED ONDER DE TITEL: IK HOU ZO VAN JOU! Het is een verklaring waarin ik geprobeerd heb een degelijke verklaring te geven en de inhoud ook heel concreet op onze tijd toe te passen. De prijs wordt: 9,95 ISBN/EAN 978-90-811710-3-8 Zie op deze website ook: Bijbelboek Hooglied -> Te koop in de boekhandel. Ook te bestellen bij: Van Berkum Graphics BV, telefoon 0229 23 80 97 e-mail info@drukkerijvanberkum.nl ->

Nieuw boek: Lees maar

  • Zojuist verschenen! 11 oktober 2011 LEES MAAR 19,90 Uitdagingen voor gereformeerde theologie vandaag Bijdragen over bijbellezen en christelijk leven De laatste jaren is er in kerken die zich gereformeerd noemen veel veranderd. Opvattingen over de leer van de kerk, over historische bijbelgedeelten, over ethiek en tucht zijn geruisloos maar radicaal veranderd. Waardoor is dat gekomen? Waarom sterft de kritiek over die veranderingen zo gemakkelijk uit? Er wordt gezegd dat de kerk met haar tijd mee moet. Er wordt gezegd dat het uiten van kritiek de kerk schaadt. Er wordt gezegd dat het allemaal niet zo simpel is. En wie wil er nu een conservatieve scherpslijper zijn, die het beter weet dan mensen die er verstand van hebben? LEES MAAR wil laten zien dat we alleen in de Bijbel kunnen lezen hoe we met onze tijd, met elkaar en met de wereld moeten omgaan en dat echte wijsheid alleen in de Bijbel te vinden is. Het gaat over het lezen en toepassen van de heilige Schrift in deze tijd. LEES MAAR gaat in op veelgestelde vragen en drogredenen, zoals: - Leest niet iedereen de Bijbel vanuit zijn eigen vooronderstellingen? - Als wij de Bijbel samen met een gelovige intentie lezen, dan is dat toch van de heilige Geest? - Het is toch niet zo belangrijk voor ons persoonlijke geloof of alles precies zo gebeurd is zoals het er staat? - Is Jezus navolgen niet veel belangrijker dan het toepassen van geboden? - Houden we elkaar door de liefde niet veel beter vast dan door de tucht? De auteurs van LEES MAAR zijn L. Heres, C. Koster, ds. J.R. Visser, J.P.C. Vreugdenhil en H. Vreugdenhil-Busstra. Het voorwoord is geschreven door drs. L.J. Geluk. Het boek bevat tevens een bijdrage van dr. P. de Vries over de duidelijkheid van de Schrift.

Brede en smalle weg



  • -> ZIE ZONDE EN DE SMALLE WEG ->

VERSCHENEN

  • -> VERSCHENEN: HOE GOD ALLES MAAKTE->

    -> Van ds Rob Visser is er een boekje verschenen dat heel aktueel is. Hij geeft in dit boekje een uitgebreide uitleg van Genesis 1-3. In andere hoofdstukken gaat hij in op vragen of de dood er al was voor de zondeval, of Adam en Eva echt de voorouders van ons allemaal zijn en nog veel meer. ZIE OP MENU: NIEUW BOEK->

kinderdoop nodig?



  • -> Zie op menu->

CHRISTUS REGEERT

  • -> Christus regeert, Hij is de overwinnaar BELANGRIJKE OPMERKINGEN BIJ DE LEER VAN HET CHILIASME ->

    -> Zie Duizendjarig Rijk Openbaring 20 ->

Crematie

  • -> Verassen of begraven?->

    -> ZIE CREMATIE ->

NU VERSCHENEN

  • -> BELIJDENDE KERK BLIJVEN Ds HW van Egmond Ds HG Gunnink Ds PL Storm Ds JR Visser-> ’een kerk die leeft belijdt - een kerk die belijdt leeft’. Het is een bundeling van een aantal opstellen over de functie van de belijdenis van de kerk en de binding eraan. Dit boekje is uiterst actueel vanwege de ontwikkelingen in de kerken. Te koop in de boekhandel Ook te bestellen bij: Van Berkum Graphics BV, telefoon 0229 23 80 97 e-mail info@drukkerijvanberkum.nl ISBN 978 90 81171021 - 112 pagina’s € 13,50 (excl. verzendkosten) -> Nog steeds verkrijgbaar: Hoe God alles maakte, ds. Rob Visser - 56 pagina’s - € 9,95 De wereld, onze woning, dr. C. van der Waal - 128 pagina’s - € 12,95 nu voor € 9,95 ->

Bijbelboek Job

  • -> HOE LEZEN WIJ HET BIJBELBOEK JOB ->

    -> Zie bij menu Bijbelboek Job ->

Onvergeeflijke zonde



  • -> Over zonde tegen de Heilige Geest Zie Zonde vs Geest ->

Google Analytics Alternative Real Time Web Analytics Copyright 2002-2017